Informacja o założeniach, argumentach i możliwych konsekwencjach
Zieleń zlokalizowana w sąsiedztwie linii kolejowych odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu infrastruktury transportowej oraz w kształtowaniu otoczenia przestrzennego. Drzewa i krzewy rosnące wzdłuż torów wpływają na warunki środowiskowe, krajobrazowe i techniczne, a ich obecność wymaga stałego nadzoru ze strony zarządców infrastruktury kolejowej.
W ostatnim czasie pojawiły się informacje dotyczące planowanych zmian w przepisach regulujących minimalną odległość drzew od torów kolejowych. Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Infrastruktury rozważane jest zwiększenie tej odległości z dotychczasowych około 6 metrów do maksymalnie 15 metrów. Zmiany te wpisują się w działania mające na celu dostosowanie zasad utrzymania infrastruktury kolejowej do aktualnych uwarunkowań technicznych i eksploatacyjnych.
Podstawy prawne
Zasady dotyczące funkcjonowania linii kolejowych oraz utrzymania ich otoczenia regulowane są przez kilka aktów prawnych, które wzajemnie się uzupełniają. Do najważniejszych należą:
- ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym,
- ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody,
- ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane,
- akty wykonawcze oraz wewnętrzne regulacje zarządców infrastruktury kolejowej.
Zgodnie z przepisami ustawy o transporcie kolejowym, zarządca infrastruktury kolejowej odpowiada za zapewnienie bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego. Jednocześnie ustawa o ochronie przyrody określa zasady postępowania w zakresie usuwania drzew i krzewów, w tym obowiązek uzyskania stosownych zezwoleń w przypadkach wskazanych w przepisach.
Dotychczasowe zasady lokalizacji drzew
Do tej pory przepisy nie wprowadzały jednolitej, sztywnej normy określającej minimalną odległość drzew od torów kolejowych. W praktyce decyzje dotyczące utrzymania zieleni opierały się na:
- analizie skrajni kolejowej,
- ocenie stanu technicznego i zdrowotnego drzew,
- analizie ryzyka związanego z ich lokalizacją,
- lokalnych uwarunkowaniach terenowych i środowiskowych.
Takie podejście umożliwiało dostosowanie działań do specyfiki danego odcinka linii kolejowej.
Planowane zmiany w przepisach
Planowane zmiany zakładają wprowadzenie większej, jednolitej strefy wolnej od drzew w bezpośrednim sąsiedztwie torów kolejowych, sięgającej do 15 metrów od osi toru. Celem tego rozwiązania jest ujednolicenie zasad utrzymania pasa kolejowego oraz uproszczenie procedur związanych z zarządzaniem zielenią.
Zmiana ta może wpłynąć na sposób planowania i realizacji prac utrzymaniowych oraz na zakres działań związanych z usuwaniem roślinności.
Argumenty przemawiające za planowanymi zmianami
Wśród argumentów wskazywanych w kontekście planowanych regulacji wymienia się:
- zwiększenie bezpieczeństwa ruchu kolejowego, poprzez ograniczenie ryzyka upadku drzew lub ich części na tory,
- zmniejszenie liczby zdarzeń awaryjnych, wymagających interwencji służb technicznych,
- ułatwienie dostępu do infrastruktury kolejowej w celach kontrolnych i serwisowych,
- uproszczenie zasad utrzymania pasa kolejowego, poprzez wprowadzenie jednolitych kryteriów,
- dostosowanie przepisów do zmieniających się warunków klimatycznych, w tym częstszych silnych wiatrów i zjawisk ekstremalnych.
Możliwe konsekwencje wprowadzenia nowych regulacji
Wprowadzenie zwiększonej odległości drzew od torów kolejowych może wiązać się z szeregiem konsekwencji o charakterze organizacyjnym, środowiskowym i przestrzennym.
Do potencjalnych skutków należą m.in.:
- zmiana sposobu zagospodarowania terenów przyległych do linii kolejowych,
- zwiększenie zakresu prac związanych z usuwaniem roślinności,
- konieczność planowania działań kompensacyjnych zgodnie z przepisami o ochronie przyrody,
- wpływ na krajobraz oraz lokalne warunki środowiskowe,
- dostosowanie harmonogramów i procedur utrzymaniowych zarządców infrastruktury.
Skala i charakter tych konsekwencji mogą różnić się w zależności od lokalnych uwarunkowań oraz sposobu wdrożenia nowych przepisów.
Drzewa objęte ochroną prawną
Niezależnie od planowanych zmian, nadal obowiązują przepisy dotyczące ochrony drzew o szczególnej wartości przyrodniczej, w tym pomników przyrody. W ich przypadku usunięcie drzew możliwe jest wyłącznie po spełnieniu określonych warunków formalnych i uzyskaniu właściwych decyzji administracyjnych.
Planowane regulacje będą musiały pozostawać w zgodzie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi ochrony przyrody.
Aspekty ekonomiczne i organizacyjne
Zmiany przepisów mogą wpłynąć na koszty oraz organizację utrzymania infrastruktury kolejowej. Dotyczy to w szczególności:
- planowania prac związanych z zielenią,
- organizacji przeglądów infrastruktury,
- zarządzania zasobami technicznymi i kadrowymi.
Ocena skutków ekonomicznych wymaga uwzględnienia zarówno kosztów bezpośrednich, jak i długoterminowych.
Podsumowanie
Planowane zmiany w przepisach dotyczących minimalnej odległości drzew od linii kolejowych mają na celu ujednolicenie zasad utrzymania pasa kolejowego oraz zwiększenie poziomu bezpieczeństwa infrastruktury. Jednocześnie wprowadzenie nowych regulacji wiąże się z określonymi konsekwencjami środowiskowymi, organizacyjnymi i przestrzennymi.
Ostateczny kształt przepisów oraz sposób ich wdrożenia będzie miał wpływ na funkcjonowanie infrastruktury kolejowej oraz na sposób zarządzania zielenią w jej otoczeniu. Dlatego istotne jest, aby proces zmian uwzględniał obowiązujące regulacje prawne oraz zróżnicowane uwarunkowania lokalne.